Opvoeden met liefde: het verhaal van Vastina

De middagzon verwarmt het zandpad voor het huis van Vastina terwijl ze in haar handen klapt en haar zes kinderen een vrolijk telrijmpje laat zingen. Christine, haar dochter, wiegt zachtjes heen en weer naast haar, met een stralend gezicht van vreugde.

Nog maar een jaar geleden had Vastina het moeilijk om Christine te onderhouden en in haar behoeften te voorzien. Christine is geboren met een beperking die haar ontwikkeling heeft belemmerd en haar heeft belet om volledig deel te nemen aan het gezins- en gemeenschapsleven. Door het schadelijke sociale stigma rond beperkingen en de extreme armoede in Vastina’s gemeenschap was het voor haar moeilijk om toegang te krijgen tot de steun die zij en Christine nodig hadden. Onder druk van de noodzaak om in haar levensonderhoud te voorzien en voor Christine en haar andere kinderen te zorgen, begon Vastina zich hopeloos te voelen.

Gelukkig vond Vastina steun bij opvoedingsdeskundigen en andere ouders via het programma ‘Play To Grow’, een programma dat ouders meer zelfvertrouwen en vaardigheden bijbrengt om het leren en de ontwikkeling van hun kinderen thuis te ondersteunen. Dankzij mensen bij wie ze terecht kon voor hulp en ideeën en met een hernieuwd gevoel van zelfvertrouwen, heeft Vastina een aantal van de uitdagingen waarmee ze te maken had overwonnen en een hechtere band opgebouwd met Christine en haar andere kinderen.

Een verborgen strijd

Vastina en haar gezin wonen in Isingiro, een vluchtelingenkamp in het westen van Oeganda. Veel gezinnen hier zijn gedwongen te vluchten voor het geweld in hun thuisland. Veel gezinnen leven in armoede, zonder toegang tot basisvoorzieningen en het is moeilijk om gespecialiseerde hulp te vinden voor kinderen met een beperking.

Jarenlang voelde het opvoeden van Christine en haar vijf andere kinderen als een overweldigende taak voor Vastina. Het was een hele uitdaging om genoeg geld te verdienen om het gezin te onderhouden en de financiële problemen zorgden voor spanningen thuis. Christine spreekt niet en is beperkt mobiel; zonder hulp was het moeilijk om in haar behoeften te voorzien. Vastina worstelde onder de last van extreme armoede, maatschappelijk stigma en een gebrek aan steun en voelde zich geïsoleerd en beschaamd. In een gemeenschap waar kinderen met een beperking vaak ondergewaardeerd worden en overleven afhankelijk is van de bijdrage van elk gezinslid, wist ze simpelweg niet hoe ze hiermee om moest gaan.

"Ik wist niet hoe ik Christine kon helpen", geeft Vastina toe. De spanning verergerde de problemen binnen het gezin, waardoor Vastina wrok koesterde. Ze herinnert zich moeilijke gesprekken met haar man waarin ze zich afvroegen of ze wel in staat waren om Christine goed te ondersteunen.

Er kwam verandering in de situatie toen leerkrachten van een nabijgelegen basisschool Vastina kennis lieten maken met het ‘Play To Grow’-programma van Right To Play, dat wordt gefinancierd door de LEGO Foundation. Play To Grow reikt ouders hulpmiddelen aan om een band met hun kinderen op te bouwen en hun sociaal-emotionele vaardigheden, lees- en rekenvaardigheden te stimuleren door de kracht van leren. In vluchtelingensituaties zoals in Isingiro helpt het programma ouders ook om trauma’s en stress aan te pakken die van invloed kunnen zijn op hun opvoeding en het gezinsleven. Play To Grow is bedoeld voor ouders van kinderen van drie tot zes jaar, maar de lessen die ouders in het programma leren, komen ten goede aan alle kinderen in het gezin. Uit een evaluatie van het programma bleek dat 87% van de verzorgers na afloop van het programma een positieve opvoedingshouding had aangenomen.

Vastina werd geselecteerd voor de eerste lichting van het programma. Ze nam deel aan sessies waarin nieuwe manieren van opvoeden werden aangereikt. In plaats van strenge straffen, wat in veel gezinnen de norm is, legde het programma bijvoorbeeld de nadruk op empathie, aanmoediging en de bevrijdende en verbindende kracht van spelen.

Hoewel ze eerst sceptisch was, werden het programma en de steun van de gemeenschap van ouders en opvoedingsbegeleiders al snel een reddingsboei voor Vastina. "Ze herinnerden me eraan dat elk kind liefde verdient."

Een verschuiving in perspectief

Vastina’s reis begon met kleine stapjes. Eerst kon ze nauwelijks geloven dat spelen – iets wat ze altijd als een luxe had beschouwd – van cruciaal belang zou kunnen zijn voor de ontwikkeling van een kind. Maar toen de begeleiders lieten zien hoe spelen geduld, communicatie en zelfs hygiëne kon bijbrengen, maakte haar scepsis plaats voor nieuwsgierigheid.

Haar beeld van zichzelf als moeder en van haar relatie met Christine begon te veranderen. Met elke ontmoeting maakte een nieuw inzicht plaats voor de wrok en de ontberingen die haar gezinsleven vroeger hadden beheerst.

"Ik heb geleerd dat Christine geen last is," zegt ze zachtjes. "Ze is een kind dat vol potentieel zit."

Vroeger brachten Vastina en Christine het grootste deel van hun tijd binnenshuis door, omdat Vastina niet wist hoe ze buiten met Christine moest spelen. Maar nu vindt Vastina het belangrijk om tijd met Christine buiten door te brengen, voor haar te zingen, in de zon te liggen en andere eenvoudige spelactiviteiten te doen om haar band met Christine te versterken en haar ontwikkeling te stimuleren. "Toen ik voor haar zong en haar zag glimlachen, wist ik dat er iets was veranderd", zegt ze.

’s Avonds komen Vastina en haar kinderen nu samen om te zingen, touwtje te springen en verhalen te vertellen. Zelfs haar man – die vroeger afstandelijk en boos was – doet mee. "Als we nu koken of schoonmaken, zingen we samen", zegt ze. Vastina heeft ook geleerd haar emoties op een constructieve manier te uiten en haar frustraties niet langer op haar kinderen af te reageren. "Ons huis is voor het eerst vredig."

Vastina ziet de magie van het spelen terug in haar zesjarige dochter Violet, die speelgoedhuisjes bouwt van modder en riet en poppen en autootjes maakt van bananenvezels. Zo bedenkt ze met haar fantasie hele werelden, terwijl ze haar creativiteit de vrije loop laat en door te spelen leert om problemen op te lossen. "Nu weet ik dat mijn kinderen al spelend leren en ik begeleid en moedig ze bij elke stap aan", zegt Vastina trots.

Een domino-effect in de gemeenschap

De verandering heeft zich niet alleen tot Vastina’s eigen gezin beperkt, maar heeft zich ook naar de gemeenschap uitgebreid. Vastina grijpt nu in als ze ziet dat andere ouders in dezelfde patronen vervallen als zijzelf ooit deed. Toen ze zag dat een buurvrouw worstelde met woede naar haar kind, kwam Vastina op een zachtaardige manier tussenbeide.

"Ik vertelde wat ik had geleerd: dat liefde een kind sterk maakt", zegt ze. Vastina legde de moeder uit dat positieve begeleiding een duurzame band met haar kind zou opbouwen, terwijl strenge straffen alleen maar wrok zouden veroorzaken. Haar moed inspireerde andere ouders die toekeken en al snel vroegen verschillende moeders hoe ook zij aan het Play To Grow-programma konden deelnemen.

"Laat dit programma meer gezinnen zoals die van mij bereiken," zegt ze. "Het brengt licht waar voorheen alleen duisternis was."

Het programma ‘Play To Grow’ wordt gefinancierd door de LEGO Foundation en uitgevoerd door Right To Play. Het stelt ouders in vluchtelingengemeenschappen in Oeganda in staat om de vroege leer- en ontwikkelingsfase van hun kinderen via spel te ondersteunen.