Hoe Zoe en Miguel voorvechters van seksuele gezondheid werden

Op een vroege dinsdagochtend rennen de 18-jarige Zoe en Miguel door hun klaslokaal. Miguel probeert de 'veilige zone' te bereiken, terwijl Zoe hem probeert te beschermen tegen een rode bal – een symbool voor hiv en andere soa's – die hem 'besmet' zou maken. Met dit spel leren jongeren hoe belangrijk het is om voorbehoedsmiddelen te gebruiken.

Nog maar een paar jaar geleden zou dit moment ondenkbaar zijn geweest. Seksuele voorlichting maakte geen deel uit van het curriculum op de middelbare school in Namaacha. Spelletjes waren geen leermiddelen en leerlingen spraken niet over seksuele gezondheid – niet met hun leraren, hun vrienden of hun familie.

Alles veranderde toen het SHARE-programma van start ging op de school van Zoe en Miguel. Nu krijgen ze les over hun seksuele gezondheid en reproductieve rechten en durven leerlingen hierover te praten met hun vrienden en familie.

EEN NIEUWE MANIER VAN SEKSUELE VOORLICHTING

In Mozambique trouwt één op de twee meisjes voor hun 18e en raakt 46% zwanger voordat ze volwassen zijn. Door ongelijkheid tussen mannen en vrouwen en sociale taboes is het lastig om openlijk te praten over seks, relaties en consent.

Voordat het SHARE-programma op de school van Zoe en Miguel van start ging, hadden leerlingen beperkte toegang tot betrouwbare informatie over hun lichaam en gezondheid die geschikt was voor hun leeftijd. Er was veel angst en stigma onder tieners en hun families. Meisjes van slechts 12 of 13 jaar raakten zwanger. Veel van hen stopten met school, waardoor hun toekomst voorgoed veranderde.

Zoe herinnert zich nog goed hoe haar situatie was vóór SHARE. Ze was bang om naar de gezondheidskliniek te gaan, omdat ze bang was dat een gezondheidscontrole slecht nieuws zou betekenen. Maar sinds de start van het programma voelt ze zich minder angstig.

Right To Play lanceerde SHARE om leraren, gezondheidswerkers, ouders en gemeenschapsleiders te trainen in het geven van seksuele en reproductieve gezondheidsvoorlichting op een interactieve, boeiende en effectieve manier – door de kracht van spelen.

Het Sexual Health and Reproductive Education (SHARE)-project heeft als doel gendergelijkheid te bevorderen door de toegang tot seksuele en reproductieve voorlichting en genderbewuste gezondheidszorg voor jongeren te verbeteren, met name meisjes en jonge vrouwen, in Ghana, Mozambique en Oeganda. In Mozambique heeft SHARE seksuele voorlichting geïntegreerd in het reguliere schoolcurriculum, zodat leerlingen in alle klassen leren over hun seksuele en reproductieve gezondheid en rechten, zodat ze voorbereid zijn op het leven.

Door taboe-onderwerpen op een speelse manier te behandelen, worden ze minder stigmatiserend. Zo wordt het voor leerkrachten gemakkelijker om onderwerpen met betrekking tot seksuele gezondheid te bespreken en leerlingen staan meer open om deel te nemen aan de les en om vragen te stellen. Onderwerpen als consent, menstruatie en soa's zijn niet langer taboe, maar maken nu deel uit van de dagelijkse gesprekken in de klas.

Miguel was vroeger verlegen en gesloten als het over zijn lichaam en gezondheid ging. Nu voelt hij zich zelfverzekerd genoeg om met zijn vrienden en zelfs zijn familie over seksuele gezondheid te praten. Miguels moeder, Anabela, merkt ook dat hij veranderd is en dat zijn relaties met anderen anders zijn geworden. "We praten nu thuis over seksuele gezondheidskwesties en hij deelt wat hij geleerd heeft met zijn broers en zussen", zegt ze.

VEILIGE RUIMTES CREËREN VOOR TIENERS

Helena, een Portugese lerares op de school van Zoe en Miguel, zegt dat de training die ze als onderdeel van het SHARE-programma heeft gevolgd, haar manier van lesgeven heeft veranderd. Tijdens de training leerde ze hoe ze onderwerpen uit het CSE - comprehensive sexuality education (seksuele voorlichting en educatie) in haar taallessen kon integreren. Right To Play heeft deze training gegeven om de doelstelling van de regering te ondersteunen om seksuele voorlichting en -onderwijs op scholen uit te breiden zonder dat dit extra werk met zich meebrengt voor de toch al drukke agenda's van leraren. De spelend-leren methode wordt ingezet om deze vaak wat moeilijke onderwerpen te behandelen, taboes te doorbreken en gesprekken op gang te brengen.

Als onderdeel van het SHARE-programma leidt Right To Play ook verpleegsters op, zoals Djasta, die in een gezondheidskliniek in de buurt van de school werkt.

Djasta zag vroeger weinig tieners, vooral jongens. Velen waren te verlegen of bang om vragen te stellen. Toen ze de kans kreeg om deel te nemen aan een training voor verpleegsters van Right To Play, leerde ze spelletjes te gebruiken om complexe onderwerpen zoals soa's en anticonceptie uit te leggen. De spelletjes hielpen haar om contact te maken met de tieners en belangrijke onderwerpen met hen te bespreken waarover ze vroeger niet durften te praten omdat ze te verlegen waren. Djasta leerde ook hoe ze de gezondheidskliniek waar ze werkt aantrekkelijker kan maken voor jongeren, met posters en flyers die geschikt zijn voor hun leeftijd en informatie bevatten over seksuele en reproductieve gezondheid en rechten.

Nu heeft Djasta een veilige, gastvrije omgeving gecreëerd in de kliniek. "Dankzij de nieuwe vaardigheden die ik heb geleerd, voelen jongens en meisjes zich meer op hun gemak om gebruik te maken van onze diensten", zegt ze. Ze weet nu hoe ze tieners kan helpen belangrijke informatie te begrijpen, te onthouden en actie te ondernemen om hun gezondheid te beschermen.

VAN ANGSTIG NAAR KRACHTIG

Zoe is nu een voorvechter van seksuele en reproductieve gezondheidsvoorlichting. Dankzij de steun van leraren zoals Helena en verpleegsters zoals Djasta heeft ze geleerd dat ze niet bang hoeft te zijn. Ze begrijpt nu dat ze zichzelf tegen virussen kan beschermen en indien nodig behandeld kan worden. Ze houdt de informatie die ze krijgt niet voor zichzelf, maar deelt de feiten met haar leeftijdsgenoten.

"Als ik deel wat ik weet over mijn seksuele gezondheid, kan een ander deze informatie ook weer doorgeven. Zo helpen we elkaar tegen bepaalde ziektes te beschermen", zegt Zoe.

Dit is enorm belangrijk, omdat voor veel tieners hun vrienden en sociale kringen vaak de meest betrouwbare bron van informatie zijn. Hoe meer jongeren worden voorzien van betrouwbare informatie en ondersteuning, hoe sneller feiten zich zullen verspreiden. Zo hebben gemeenschappen betere kans om zaken die de toekomst van jongeren beperken terug te dringen, zoals vroege en gedwongen huwelijken, zwangerschappen en soa's.

Het Sexual Health and Reproductive Education (SHARE)-project heeft tot doel gendergelijkheid te bevorderen door de toegang tot seksuele en reproductieve voorlichting en genderresponsieve gezondheidszorg voor jongeren te verbeteren, met name meisjes en jonge vrouwen, in Ghana, Mozambique en Oeganda. Het project is in 2022 van start gegaan dankzij een samenwerking tussen Right To Play, FAWE en WaterAid en wordt mogelijk gemaakt door financiële steun van de Canadese regering via Global Affairs Canada en technische ondersteuning van FHI 360. Het vijfjarige project zal tegen 2026 de seksuele en reproductieve rechten van meer dan 325.000 adolescenten en jongeren (van 10 tot 24 jaar) versterken.